زرد شدن فرش بعد از شستشو معمولاً به آبکشی ناقص، باقی ماندن شوینده، رطوبت زیاد، خشک شدن کند یا بالا آمدن آلودگی از قسمت‌های زیرین فرش مربوط است. در بعضی فرش‌ها جنس الیاف و رنگ نیز می‌تواند در این تغییر نقش داشته باشد. قبل از استفاده از سرکه، جوش شیرین یا شستن دوباره فرش بهتر است ابتدا علت زردی مشخص شود.
قالیشویی تکشور با بیش از ۱۰ سال سابقه در شستشوی فرش‌های ماشینی و دستباف در تهران، برای انتخاب روش شستشو به نوع فرش، جنس الیاف و شکل تغییر رنگ توجه می‌کند. در ادامه بررسی می‌کنیم علت زرد شدن فرش بعد از شستشو چیست و در هر شرایط چه اقدامی مناسب‌تر است.
چرا فرش بعد از شستشو زرد می‌شود؟
علت زرد شدن فرش همیشه یکسان نیست. مهم‌ترین دلایل را می‌توان در سه گروه قرار داد.
- باقی ماندن شوینده و آبکشی ناقص
اگر شوینده به‌طور کامل از بین الیاف خارج نشود، ممکن است بعد از خشک شدن باعث کدر شدن، زردی یا حالت نسبتاً چسبناک روی سطح فرش شود. استفاده بیش از حد از شامپو یا مواد شوینده نیز احتمال باقی ماندن مواد در فرش را بیشتر می‌کند. شوینده بیشتر الزاماً به معنی تمیز شدن بهتر نیست.
- رطوبت زیاد، خشک شدن کند و برگشت آلودگی
وقتی فرش بیش از حد خیس شود و آب آن سریع خارج نشود، رطوبت مدت بیشتری در بافت باقی می‌ماند. در این شرایط ممکن است آلودگی قسمت‌های عمیق‌تر همراه رطوبت به سطح برگردد و بعد از خشک شدن به شکل هاله یا لکه دیده شود. به این حالت گاهی Wick-back یا برگشت لکه گفته می‌شود. در بعضی فرش‌های دارای جوت، پنبه یا سایر الیاف طبیعی نیز رطوبت زیاد و خشک شدن کند می‌تواند باعث ایجاد هاله زرد یا قهوه‌ای شود که با لکه سطحی معمولی تفاوت دارد.
- شوینده نامناسب، املاح آب و رنگ‌دهی فرش
مواد شوینده بسیار قلیایی یا نامتناسب با جنس فرش ممکن است روی ظاهر و رنگ الیاف اثر بگذارند. آب دارای املاح زیاد نیز می‌تواند پس از خشک شدن روی سطح یا ریشه آثار قابل مشاهده ایجاد کند. در فرش‌های دستباف باید احتمال رنگ‌دهی را نیز در نظر گرفت. اگر رنگ قسمت‌های تیره وارد بخش‌های روشن شده باشد، مشکل فقط زردی نیست و روش پاک‌سازی آن متفاوت است.
محل و شکل تغییر رنگ می‌تواند به تشخیص علت احتمالی کمک کند.
| نشانه | علت احتمالی | اقدام مناسب |
| فقط ریشه‌ها زرد شده‌اند | باقی ماندن آب، شوینده یا آلودگی | پاک‌سازی کنترل‌شده ریشه |
| هاله بعد از خشک شدن ظاهر شده | رطوبت، برگشت لکه یا Browning | از خیس کردن مکرر خودداری شود |
| سطح فرش کدر یا کمی چسبناک است | باقی ماندن شوینده | آبکشی و خارج کردن کامل آب |
| رنگ قسمت تیره وارد قسمت روشن شده | رنگ‌دهی فرش | روش خانگی متوقف شود |
| فرش دستباف یا دارای الیاف طبیعی تغییر رنگ داده | حساسیت رنگ یا الیاف | بررسی تخصصی |
اگر فرش دستباف، ابریشمی، ارزشمند یا رنگ‌ده است، تشخیص صرفاً از روی ظاهر کافی نیست. استفاده از محلول نامناسب در این شرایط می‌تواند تغییر رنگ را بیشتر کند.
چگونه زردی فرش بعد از شستشو را برطرف کنیم؟
قبل از هر اقدامی اجازه دهید فرش کاملاً خشک شود و با توجه به نشانه‌های بالا علت احتمالی زردی را مشخص کنید. تا زمانی که علت روشن نیست، اضافه کردن آب یا محلول جدید می‌تواند مشکل را بیشتر کند.
اگر احتمال می‌دهید شوینده در فرش باقی مانده است، اضافه کردن شوینده جدید مناسب نیست. در فرش ماشینی مقاوم، آبکشی کنترل‌شده و خارج کردن کامل آب می‌تواند به کاهش مواد باقی‌مانده کمک کند. اگر فقط ریشه‌های فرش ماشینی زرد شده‌اند، می‌توان پاک‌سازی ملایم را ابتدا روی قسمت کوچکی امتحان کرد. از سفیدکننده، مواد قوی و فرچه زبر استفاده نکنید. در فرش دستباف بهتر است پیش از استفاده از هر محلولی، جنس ریشه و ثبات رنگ بررسی شود.
سرکه سفید در بعضی موارد ممکن است به کاهش باقی‌مانده برخی مواد قلیایی کمک کند اما برای همه انواع فرش و همه دلایل زردی مناسب نیست. جوش شیرین نیز راه‌حل عمومی برای زردی فرش محسوب نمی‌شود. استفاده هم‌زمان از چند ماده خانگی یا محلول‌های غلیظ ممکن است روی رنگ و بافت فرش اثر بگذارد. اگر قرار است محلولی امتحان شود ابتدا باید روی بخش کوچک و دور از دید تست شود. برای فرش دستباف، پشمی، ابریشمی یا رنگ‌ده بهتر است روش‌های خانگی بدون بررسی تخصصی انجام نشوند.
چه زمانی فرش را دوباره نشوییم؟
در شرایط زیر بهتر است از شستشوی مجدد خانگی خودداری شود:
- فرش دستباف، ابریشمی یا ارزشمند است.
- رنگ فرش به قسمت‌های دیگر منتقل شده است.
- زردی بعد از هر بار خیس شدن دوباره ظاهر می‌شود.
- علت تغییر رنگ مشخص نیست یا امکان آبگیری سریع وجود ندارد.
اگر زردی گسترده باشد یا فرش بعد از شستشو بوی رطوبت گرفته باشد نیز بررسی تخصصی انتخاب کم‌ریسک‌تری است. در تهران می‌توان از خدمات قالیشویی تکشور برای بررسی نوع فرش و انتخاب روش مناسب شستشو یا رفع تغییر رنگ استفاده کرد.
برای رفع زردی این کارها را انجام ندهید: استفاده از سفیدکننده، ترکیب چند شوینده، خیس کردن مکرر فرش و فرچه‌کشی شدید می‌تواند رنگ، ریشه یا بافت فرش را آسیب بزند.
چگونه از زرد شدن فرش بعد از شستشو جلوگیری کنیم؟
برای کاهش احتمال زرد شدن فرش بعد از شستشو:
- شوینده متناسب با جنس فرش انتخاب کنید.
- از مقدار بیش از حد شوینده استفاده نکنید و فرش را کامل آبکشی کنید.
- آب اضافی را پس از شستشو سریع خارج کنید.
- فرش را در محیط دارای جریان هوای مناسب و به‌صورت یکنواخت خشک کنید.
فرش ماشینی، دستباف، پشمی و ابریشمی رفتار یکسانی در برابر آب و شوینده ندارند. برای فرش‌های دستباف و رنگ‌ده بهتر است ثبات رنگ پیش از شستشو بررسی شود.
نتیجه‌گیری
زرد شدن فرش بعد از شستشو یک علت ثابت ندارد، باقی ماندن شوینده، رطوبت زیاد، برگشت آلودگی، جنس الیاف یا رنگ‌دهی می‌توانند عامل آن باشند. به همین دلیل بهتر است ابتدا علت مشخص شود و سپس روش مناسب برای رفع زردی انتخاب شود. اگر فرش دستباف است، رنگ می‌دهد یا زردی پس از خشک شدن دوباره ظاهر می‌شود، ادامه روش‌های خانگی ممکن است شرایط را پیچیده‌تر کند.
قالیشویی تکشور با بیش از ۱۰ سال سابقه در شستشوی فرش‌های ماشینی و دستباف در تهران از تجهیزات مکانیزه و مواد شوینده متناسب با نوع فرش استفاده می‌کند و خدماتی مانند شستشوی فرش، موکت، مبلمان و ترمیم و بازسازی فرش را ارائه می‌دهد. بررسی جنس فرش و شرایط آن پیش از شستشو کمک می‌کند روش مناسب‌تری برای پاک‌سازی و جلوگیری از آسیب به بافت و رنگ انتخاب شود.